Sam - Hang Tran

Nước hồ Gươm nở hoa

In articles, environment, Hanoi, lakes, science on May 4, 2010 at 10:54 pm
In Email
Thứ bảy, 04 Tháng 7 2009 16:51
Nước hồ Gươm nở hoa màu xanh lam. Câu chữ cô đọng, đầy hình tượng này tưởng như được thốt ra từ một nhà thơ, nhà văn, hiền triết nhưng… đây lại là một kết luận khoa học. Nước Hồ Gươm xanh màu Lục Thủy, đúng như tên khai sinh cụ kỵ ta đã đặt “ hồ Lục Thủy”. Tại sao nước hồ Gươm có màu Lục Thủy hay còn gọi là màu xanh lam, xanh biếc…?

Nước hồ Gươm nở hoa màu xanh lam. Câu chữ cô đọng, đầy hình tượng này tưởng như được thốt ra từ một nhà thơ, nhà văn, hiền triết nhưng… đây lại là một kết luận khoa học. Nước hồ Gươm xanh màu Lục Thủy, đúng như tên khai sinh cụ kỵ ta đã đặt “ hồ Lục Thủy”. Tại sao nước hồ Gươm có màu Lục Thủy hay còn gọi là màu xanh lam, xanh biếc…? Để trả lời chính xác câu hỏi này, năm 2002, các nhà khoa học thuộc Trung tâm công nghệ sinh học phục vụ sản xuất và đời sống( BIOLAP) đã nghiên cứu dự án “Bảo vệ nguồn gen vi tảo, đặc hữu quý hiếm ở hồ Hoàn Kiếm”.

Sau quá trình nghiên cứu với phương pháp: thu các mẫu tảo trên nhiều địa điểm khác nhau của hồ Gươm; nuôi cấy và phân lập vi tảo; nuôi cấy tảo thuần khiết; thảo luận, định loại và kết luận… các nhà khoa học phát biểu: “Nước hồ Hoàn Kiếm luôn luôn có màu xanh lam. Đó là sự nở hoa của nước. Phân tích các mẫu nước nở hoa dưới kính hiển vi cho thấy chúng rất phong phú về thành phần loài vi tảo, bao gồm tám mươi mốt các taxon, trong đó có mười tám loài vi khuẩn lam hay tảo lam( chiếm 22%), sáu mươi loài tảo lục( 74%), một loài tảo mắt…Tảo lục và tảo lam chiếm đa số tuyệt đối trong thành phần nước nở hoa.”

Hồ Hoàn Kiếm đứng vị trí thứ năm về diện tích so với các hồ ở Hà Nội (hồ Tây, hồ Trúc Bạch, hồ Bảy Mẫu, hồ Thanh Nhàn), chu vi khoảng gần hai cây số. Là một hồ tự nhiên, xa xưa có nối với sông Hồng, nhưng nay hoàn toàn bị cô lập, nằm giữa Trung tâm thành phố Hà Nội, là một danh lam thắng cảnh nổi tiếng của Việt Nam.

Người Hà Nội bao đời nay ngày càng làm cho hồ đẹp thêm về cảnh quan. Huyền thoại Rùa thần đòi gươm chở nặng khát vọng hòa bình của người Thăng Long – Hà Nội, mang đậm giá trị lịch sử, nuôi dưỡng những cụ Rùa đã sống trường kỳ cùng thăng trầm thế sự và những vi sinh vật quang tự dưỡng, có kích thước nhỏ cỡ hiển vi, sống phù phiêu hoặc bám trên những vật thể nằm trong nước là điều kỳ diệu, hiếm có trên thế giới. Sự sống ngàn đời của những loài vi tảo này đã làm cho nước hồ Gươm luôn xanh màu Lục Thủy.

Nhà khoa học soi tận đáy hồ Gươm, thấy tảo nở hoa. Họ tìm ra trong số các loài vi tảo sống ở hồ Gươm có ba mươi ba taxon (đơn vị khoa học) thuộc chi Scenedesmus là mới đối với khoa học, nó mang tính đặc thù của hồ Gươm. Cho đến nay, chưa có công trình nghiên cứu nào tiến hành phân lập, nuôi dưỡng và bảo quản các chủng Scenedesmus hồ Gươm, cũng như chưa có công trình nghiên cứu nào xác định sự sai khác giữa các taxon của Scenedesmus bằng ADN. Các nhà khoa học đã tiến hành phân lập vi tảo nước hồ Gươm, thu được mười mẫu tảo thuần khiết thuộc chi Scenedesmus và phân lập, bảo quản hai mươi chủng khác từ hồ Gươm, được lưu giữ tại bảo tàng quốc gia vi tảo Việt Nam- Đại học Quốc gia Hà Nội và phòng thí nghiệm BIOLAP. Các chủng này hiện đang được tiến hành thực nghiệm xác định ADN tại phòng sinh học Hàn Quốc và Nhật Bản.

Hồ Hoàn Kiếm không chỉ là một danh lam thắng cảnh nổi tiếng của Việt Nam, với chuyện Rùa thần đòi gươm, và hình ảnh cụ Rùa có thật, được ướp hồn Thăng Long linh thiêng đang sống vui cùng dân chúng, mà hồ Gươm còn là nơi lưu giữ những nguồn gen vi tảo quí hiếm, những vi sinh vật quang tự dưỡng có kích thước cỡ nhỏ hiển vi, sống phù phiêu hoặc bám trên những vật thể nằm sâu dưới nước. Sự sống mãnh liệt, âm thầm của những vi tảo này đã làm cho nước hồ Gươm hơn nghìn tuổi vẫn giữ mãi một màu xanh Lục Thủy, để muôn đời, muôn kiếp con người say đắm màu xanh nước biếc. Nếu bạn được bước chân đến hồ Gươm, hãy thành kính ngắm nhìn nước hồ nở hoa từng tích tắc, mà nâng niu sự sống của muôn loài.

Sự phát triển với tốc độ xô bồ của Hà Nội những năm gần đây đã làm cho nước hồ Gươm bị ô nhiễm, dẫn tới sự thay đổi về thành phần các loài vi tảo. Một số loài vi tảo đặc hữu của hồ đã chết. Một số loài vi tảo độc hại sinh sôi. Từ sâu thẳm tâm linh, nhà thơ Lê Hoài Nguyên thốt lên nỗi lo âu thảng thốt:

Nếu như một ngày

Loài tảo xanh ngắt kia chết đi

Những con rùa của tổ tiên để lại chết đi

Hồ Gươm chết.

Nhà thơ thấu thị thấy sự sống vi diệu, chẳng khác một nhà khoa học nhìn kính hiển vi, mà viết nên những câu thơ báo động tận tầng tâm linh. Hồ Gươm trong tâm linh Hà Nội là mắt ngọc của kinh thành, là huyệt chính linh diệu của vùng đất Kinh kỳ- Kẻ Chợ, đáy hồ Gươm có mạch nước vàng, kho báu trong lành của đất trời ban tặng. Hồ Gươm không thể chết. Bởi nếu ai vì tham tiền mà phá hoại hồ Gươm, sẽ có hàng trăm tiếng nói vang lên, bảo vệ “mắt ngọc” lung linh giữa mây trời.

Giờ đây nghĩ lại chuyện cũ quanh hồ Gươm mà kinh! Người ta định xây khách sạn “Hà Nội vàng” nuốt chửng hồ Gươm, mong kiếm đô- la, chẳng khác gì nhà Trịnh đặt ly cung trên đảo Ngọc giữa hồ Gươm, nên cả triều đại sớm băng hà. Họ còn định thay nước hồ Hoàn Kiếm, nạo vét lòng hồ, mà không biết rằng nơi đó là sự sống nguyên sinh của thủy cung, vương quốc của thần Rùa và thế giới của các loài vi tảo phát sáng… Sợ cụ Rùa sẽ chết, giáo sư sinh học Hà Đình Đức chịu không nổi, ăn không ngon, ngủ không yên, đã viết hơn một trăm bài báo phản đối và hàng tập hồ sơ, thư từ, kiến nghị lên Thủ tướng. Cuối cùng dự án ngon xơi, béo bở của đám người bất tài, tham lam bị ngừng, nên Hồ Gươm được giữ lại vẻ đẹp của nó, dành tặng cho thế kỷ XXI. Kẻ sĩ Bắc Hà thời nào cũng vẫn tràn đầy khí phách.

Nước hồ Gươm nở hoa. Tinh hoa văn hóa Thăng Long- Hà Nội cũng nở hoa như nước hồ Gươm vậy. Những tinh túy của cuộc sống hằng ngày nổi chìm như loài vi tảo, nhờ sóng, nhờ gió nó nổi lên, kết lại, cùng nhau phát sáng, tỏa sức sống xanh linh diệu. Cảm thức về sự sống hòa hợp muôn loài, đa dạng, đa sinh học, đa chiều, lan tỏa, giao thoa, tràn đây đó khắp đất trời Hà Nội. Cho dù muôn sự chuyển vần, kẻ viết bài này vẫn mải mê vui hát về hồ Gươm xanh:

Sóng ở đâu xanh?

Gió ở đâu xanh?

Mà Hồ thiêng long lanh huyền thoại

Rùa thần đòi gươm

Giữ lành linh khí

Kẻ sĩ ngàn đời: “Viết lên trời xanh”*

Câu thơ xanh, nốt nhạc xanh

Hồn ta xanh tự do, hòa bình, bác ái

Hát vang lên hồ Gươm xanh

Đất trời- con người hòa nhập

Vui sống ngàn năm, thanh bình âu ca.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: